Cep telefonları, televizyonlar, bilgisayarlar, röntgen ve tomografi cihazları belli bir radyasyon yayan cihazlardır. Her ne kadar zararlarından bahsedilse bile hayatımızın tam içersinde yer alan radyasyon yayan bu cihazlar, bize belli avantajlar da sağlar. Yine de sıhhat amacıyla zararlı olan radyasyon ile alakalı bilmeniz gerekenleri bu yazıda bir araya getirdik.

Diğer adı ışınım olan radyasyon, elektRomanyetik dalgalar yardımıyla enerji yayma ya da dağıtma manasına gelir. Genel olarak sıhhat ile alakalı konularda karşımıza geride bıraktığımız bu ışınım, belli bir vakit ve belirli bir miktarda verildiğinde zarar vermeyeceği düşünülür. Yine de radyasyonun korumasız olarak şahsa vardığı hallerde verebileceği zararlar yüksektir.

Hamile kadınların bebeğine zarar verebileceği amacıyla bu ortamlarda bulunmaması gerekmektedir. Çünkü yeni oluşmaya başlayan bir bebeğin bu ışınımlardan tesirlenmesi daha muhtemeldir ve detaylı gelişim bozuklukları yaşanabilir. Sağlıklı bir insana göre katbekat daha süratli ve öldürücü neticeleri olabilir. Üstelik radyasyon yalnızca belli yerlerde bulunmamaktadır.

Evimizdeki televizyonlar, kablosuz internet, cep telefonları gibi çoğu cihaz, aktif bir şekilde radyasyon yaymaktadır. Ama bunlar, radyasyon üstünden işleyen makineler kadar zarar verici değildir. Genellikle sıhhat bölümünde sarfedilen tomografi, mamografi gibi uygulamalar radyasyon salgılamaktadır. Buna rağmen toprak ve binalar da natural bir radyasyon kaynağı durumuna gelmiştir.

Radyasyon Nedir?

Maddenin yapıtaşı olan atom, proton ve nötrondan meydana gelen çekirdekten meydana gelir. Bir maddenin atom çekirdeğindeki nötron sayısı, protonlardan çokysa maddenin çekirdeğinde kararsızlık söz hususu olur. Bu sayede çok nötronlardan parçalanarak meydana alfa, beta ve gama ışınları saçılır. Bu ışınlara radyasyon denir.

Radyasyon bir ışın yayılımıdır. Bir başka ismi ile ışınım olarak adlandırılan, tıpta ve sanayinin birtakım kollarında gerektiğince yararlı bir hadisedır. Genellikle sıhhat bölümünde insanın iç organlarındaki birtakım yabancı cisimleri görmek, birtakım hastalıkları belirlemek adına önemlidir. Bu anlamda tomografi, mamografi gibi uygulamalarda yoğun olarak radyasyon salgılanır.

Yine de bu tarz uygulamalar kullanılmaya devam edilir, zira birtakım sorunlerin saptanmasında net bulgular verebilen seyrek cihazlar ve uygulamalardır. Gün geçtikçe radyasyon yayılımı engellenmeye çalışılmakta ve vakitle bu işte başarılı olunmaktadır. Çünkü insanların çokca radyasyona maruz kalması ölüme kadar giden neticelere yol açmaktadır.

Radyasyon Çeşitleri Nelerdir?

Radyasyon Çeşitleri Nelerdir? Radyasyon ortamda taşınan enerji olarak tanımlanır. Temel olarak iki şekilde sınıflandırılır. Bunlar parçacık ve dalgadır. Parçacık radyasyonu, belli bir kütle ve enerjiye sahip çok süratli hareket eden ufak parçacıkları ifade etmektedir. Hızlı giden bir mermi gibidirler fakat gözle görülemeyecek kadar ufaklerdir.

Dalga tarzı radyasyon ise belli bir enerjiye sahip fakat kütlesiz bir çeşittir. Bunlar, titreşim yaparak gelişen elektrik ve manyetik enerji dalgaları gibidir. Görünür ışık dalga tarzı radyasyonun bir çeşididir. Tüm dalga tarzı radyasyonlar ışık süratiyle 3 x 108 m/sn hareket ederler.

Gözümüzün fark edebileceği en yüksek enerjili ışık, mor renkli ışıktır. Radyasyon enerjisi arttıkça ışık rengi mor renk ötesine gider ve morötesi olarak adlandırılır. Bu ışığı göremez ve hissedemeyiz. Fakat ortamda mevcuttur ve şayet şiddeti büyükse ciltte bırakacağı güneş yanığı aynısı yanık izleri ile hissedilirler.

Parçacık ve dalga tarzı radyasyonları de iki gruba ayırabilir. Bunlar ise iyonlaştırıcı ve iyonlaştırıcı olmayan radyasyondur.
İyonlaştırıcı Radyasyon

Enerji, parçacıklar ve elektRomanyetik dalgalar vasıtasıyla taşınır. Bir atoma enerji aktarılarak atomdan elektron kopartılmasına ise iyonlaşma denir. Eğer taşınan enerji, atomlarda iyonlaşmaya namacıyla oluyorsa buna iyonlaştırıcı radyasyon denir.

İyon meydana gelmesi yani iyonizasyon vakası rastgele bir maddede meydana gelebilir. İnsanlar dahil bütün canlılarda da oluşabilir. Bu amaçla tedbir alınmadığı takdirde bütün canlılar amacıyla zararlı olabilir.

İyonlaştırıcı radyasyonun; alfa parçacıkları, beta parçacıkları, x-ışınları, gama ışınları ve nötron olarak beş değişik çeşide sahiptir. Bunlardan; alfa, beta parçacıkları ve nötron parçacıklı radyasyon iken, x-ışınları ve gama ışınları elektRomanyetik radyasyondur.

Alfa Parçacıkları

Alfa parçacığı, iki proton ve iki nötrondan oluşmuş bir helyum çekirdeğidir. Pozitif yüklüdür ve ufak a aynısı bir simge ile gösterilir. Çekirdeğin alfa çıkararak parçalanması vakası atom numarası büyük izotoplarda görülür.

Genel olarak natural radyoaktif atomlarda rastlanır. Alfa parçacıklarını çok ufak kalınlıklardaki maddelerle durdurmak olasıdür. Bunun sebebi ise başka çeşitlere göre sahip bulunduğu büyük elektrik yüküdür.

Sahip bulunduğu elektrik yükü, alfa parçacıklarının rastgele bir madde ortamından geçerken yolları üstünde yoğun bir iyonlaşma meydana getirmelerine namacıyla olur. Bu yüzden enerjilerini acele kaybederler. Enerjilerini süratli kaybeden alfa parçacıklarının erişme uzaklıkları çok kısadır. Dış radyasyon tehlikesi yaratmazlar; fakat mide, solunum ve yaralar vasıtasıyla bedene girmesi tehlikelidir.

Beta Parçacıkları

Beta parçacıklarında ise çekirdekteki enerji çoğunluğu çekirdek seviyesinde E=mc2 eşitliğiyle açıklanabilen bir kütle oluştururlar. Bu kütle çekirdekteki çok yükü alır ve dışarıya bir beta ışını olarak çıkar. Bunlar; pozitif ve negatif yüklü elektronlardır.

Pozitif yüklü olanlar b+ ile negatif yüklü olanlar b- ile simgeize edilirler. Çekirdekteki enerji çoğunluğu proton çoğunluğundan meydana geliyorsa b+, nötron çoğunluğundan oluşuyorsa b- çıkmaktadır. Alfa parçacıkları gibi belli bir yük ve kütleye sahip oldukları amacıyla madde ortamından geçerken yolları üstünde iyonlaşmaya sebep olurlar.

Beta parçacığındaki iyonlaşma, alfaya göre çok azdır. Çünkü bunlar, alfaya göre daha hafif ve yüz kere daha giricidirler. Yine de bunlardan korunmak amacıyla ince alüminyum levhadan yapılmış bir zırh malzemesi yeterlidir.

Nötron

Nötron ise yüksüz parçacıklardır. Bu özellikleri sebebiyle rastgele bir madde içersinden basitçe nüfuz edebilirler. Doğrudan bir iyonlaşmaya namacıyla olmazlar. Fakat atomlarla tesirleşmeleri, iyonlaşmaya namacıyla olan alfa, beta, gama ya da x-ışınlarının meydana çıkmasına namacıyla olur. Nötronlar yalnızca kalın beton, su ya da parafin kütleleriyle durdurulabilirler.

X-Işınları

Röntgen ışınları olarak da tanınan bu ışınlar, görünür ışık dalgaları ve mor ötesi ışınlar gibi dalga şeklindedir. Bir atoma dışarıdan gelen ya da gönderilen yüksek enerjili elektronlar o atomun ilk halkalarından elektronlar koparır.

Atomdan kopan elektronun yerine daha yüksek seviyeden elektronlar atlar. Bu şekilde boşluk dolarken, bu sırada meydana çıkan enerji çoğunluğu x-ışını şeklinde dışarı salınır. Çekirdek içersinde tespit edilen protonlardan birisi hareketi esnasında atomun ilk halkalarındaki elektronu yakalar ve nötrleşir. Yakalanan bu elektronun halkasındaki boşalan yere başka halkadan bir elektron atlayarak x-ışınını oluşturur.

X-ışını suni olarak röntgen tüplerinde de elde edilir. Bir tüp ortamında ısıtılmış katottan sunulan elektronlar, on binlerce voltluk gerilimle hızlandırılarak karşısındaki amaç anota çarptırılır. Bu hadise neticesinde elektronlar durdurulurken, elektronların kaybettiği enerji x-ışını olarak yayılır. Bu hadisea Bremmstrahlung vakası, çıkan x ışınlarının meydana getirdiği sıksık spektruma Bremmstrahlung denir.

Gama Işınları

Kaynağı atomun çekirdeği olan gama ışınları, atom çekirdeğinin enerji seviyelerindeki değişiklıklardan meydana gelir. Çekirdek bir alfa ya da beta parçacığı çıkarttıktan sonra genelde kararlı olmaz. Fazla olan çekirdek enerjisi, bir elektRomanyetik radyasyon durumunda yayılır.

Gama ışınları, beta olanlardan daha yüksek enerjilidir. Bu amaçla daha giricidir ve g ile simgeize edilir. Gama ve x-ışınlarının, alfa ve beta parçacıklarına göre madde amacıylae nüfuz etme kabiliyetleri çok daha çokdır. İyonlaşmaya sebep olma tesiri ise çok daha azdır.

Bu ışınlar, birkaç santimetre kalınlığındaki kurşun tuğlalarla yalnızca belli bir alanı durdurulabilir. Madde ortamından geçerken, üstel bir fonksiyon şeklinde bir şiddet azalmasına uğrarlar. Yüksüz oldukları amacıyla elektrik ve manyetik alanda sapma göstermezler.

İyonlaştırıcı Olmayan Radyasyon

Eğer taşınan enerji, atomlarda iyonlaşmaya namacıyla olmuyorsa buna da iyonlaştırıcı olmayan radyasyon denir. Bu tip radyasyon ile taşınan enerji, atomdan elektron koparmak amacıyla yeterli olmadığı amacıyla iyonlaşmaya namacıyla olmamaktadır.

İyonlaştırıcı olmayan bütün radyasyon çeşitleri, elektRomanyetiktir. İletişimde sarfedilen radyo dalgaları, mikrodalgalar, ultraviyole, kızıl ötesi ve görünür ışık iyonlaştırıcı olmayan radyasyona örnektir. Elektrik enerjisi ileten ya da enerjiyle çalışan her türlü vasıta – gereç, çalışma durumunda etrafında bir elektRomanyetik alan oluşturur.

İyonlaştırıcı olmayan radyasyon kaynaklarının oluşturduğu manyetik alan, kaynakların yoğunluğuna ve frekansına bağlı olarak değişiklık gösterir. Kaynakları ise ultraviyole ışınları ve EMR nitelikli radyasyon olarak sınıflandırılır.

Ultraviyole ışınları yani morötesi ışınların asıl kaynağı Güneş’tir. UV ışınları, Güneş’in doğma adımında daha çok yayılmaktadır. UV ışınları, beyaz kıyafetlerle engellenebilir. Bu ışınlar kar ya da kumdan yansıyarak, kar ya da güneş körlüğüne namacıyla olabilir.

UV ışınlarının giriciliği az bulunduğu amacıyla en büyük tesiri deri ve gözde görülür. Gözün fark edebileceği en yüksek enerjili ışık ise mor renkli ışıktır. Deri kanserlerinin yüzde 80’i UV ışınlarından kaynaklanır.

EMR nitelikli radyasyon ise radyo dalgaları, mikrodalgalar, cep telefonları, TV vericiler, radarlar, trafolar gibi kaynaklardan oluşmaktadır.

Radyasyonun Zararları Nelerdir?

Radyasyonun Zararları Nelerdir? Radyasyon bir anda tesir göstermeyen, tesirini vakitle meydana çıkaran bir ışınımdır. Bu yüzden de radyasyonun verilen zararın bedende bir anda meydana çıkmaması naturaldır. Zamanla radyasyon tesirine bağlı olarak çoğu sorun yaşanabilir.

Buradan her radyasyona maruz kalanın zararını bir vakit sonra yaşayacağı neticesi çıkarılmamalıdır. Radyasyonun alçakta kabul edilen zararlarını yaşam sürdürmek amacıyla yoğun ve uzun vakit radyasyona maruz kalmış olmak gerekmektedir.

  •     Radyasyon hücrenin DNA’sını parçalayabilecek güçte enerjiye sahiptir. Uzun vakit radyasyona maruz kalan bir bedende buna bağlı olarak hücre ölümleri gerçekleşebilir. Bu da kansere yol açacak ve dokuların natural bünyesinde zarara namacıyla olacaktır.
  •     Radyasyon çevredeki canlılara ve bitkilere de zarar verir. Bilinçsizce radyasyon yayan aletlerin bitkilerin ölümlerine ve canlıların hastalanmalarına yol açtığı bilinmektedir. Genellikle bitkiler radyasyondan yüksek oranda tesirlenir ve bitkilerin o ortamda bir daha yetişmediği gözlenir.
  •     Radyasyon buluğ dönemi, çocukluk ya da bebeklik döneminde bedende kalıcı zarara namacıyla olabilmektedir. Bu hasar en çok gözlerde meydana çıkar. Gözlerde görme sorunu ya da katarakt radyasyon esaslı meydana çıkabilmektedir.
  •     Genellikle hamile bayanların ve bebeklerin radyasyondan gerektiğince korunması gereklidir.

Radyasyondan Korunma Yolları Nelerdir?

Radyasyondan Korunma Yolları Nelerdir? Radyasyondan korunmak adına ufak ama tesirli yöntemler bulunur. Bunlar;

  •     Kullanmadığınız elektrikli makinelerin fişini çekin ve bu şekilde hem radyasyondan hem de elektrik israfından kurtulun.
  •     Bilgisayar seçerken LCD ekranlı ya da monitörlü seçmeye özen gösterin. Çünkü bu ekranlar daha az radyasyon yayar ve sizde bırakacağı zarar daha ufak olur.
  •     Florasan olarak adlandırılan lambaları gece lambası yerine kullandığınızda yaydığı radyasyondan iki kat çok tesirlenirsiniz.
  •     Genellikle yatak odanızda televizyon ya da telefon gibi cihazlar bulundurmayın. Eğer varsa olası bulunduğunca kapalı tutun ve fişini çekin. Bu sayede radyasyon yaymasını engellemiş olursunuz.
  •     Elektrikli alarmlar yerine pil ile çalışan alarmları tercih edin.
  •     Telefonunuzu olası gerektiğince kapalı tutun. Çok çok görüşme yapıyorsanız, bu görüşmelerde kulaklık kullanabilirsiniz.